partijloos
functie(s) in de periode 1939-1947: minister
Personalia
voornamen (roepnaam)
Eelco Nicolaas (Eelco)
titulatuur en naam
Mr. E.N. van Kleffens Eelco Nicolaas (Eelco)
geboorteplaats en -datum
Heerenveen (gem. Schoterland, Frl.), 17 november 1894
overlijdensplaats en -datum
Almoçageme (Por.), 17 juni 1983
Partij/stroming
stroming(en)
liberaal
partij(en)
partijloos
Hoofdfuncties/beroepen
- medewerker juridische afdeling, Secretariaat van de Volkenbond te Genève, van 1919 tot 1920
- medewerker secretariaat, directie "Koninklijke Shellgroep" te Londen, van 1921 tot 1922
- sous-chef afdeling juridische zaken, ministerie van Buitenlandse Zaken, van 1922 tot 1 november 1923
- sous-chef afdeling diplomatieke zaken, ministerie van Buitenlandse Zaken, van 1 november 1923 tot 1 september 1929
- chef afdeling diplomatieke zaken, ministerie van Buitenlandse Zaken, van 1 september 1929 tot 1 augustus 1939
- minister van Buitenlandse Zaken, van 10 augustus 1939 tot 1 maart 1946
- minister zonder portefeuille, ministerie van Buitenlandse Zaken, van 1 maart 1946 tot 1 juli 1947 (vertegenwoordiger bij de Verenigde Naties)
- buitengewoon en gevolmachtigd ambassadeur te Washington, van 31 juli 1947 tot 1 mei 1949 (eervol ontslag bij K.B. van 5 april 1949)
- ambteloos, van 1 mei 1949 tot 7 oktober 1950
- buitengewoon gezant en gevolmachtigd minister te Lissabon, van 7 oktober 1950 tot december 1956
- voorzitter Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, van 21 september 1954 tot 15 september 1955
- permanent vertegenwoordiger van het Koninkrijk der Nederlanden bij de NAVO (Noord-Atlantische Verdragsorganisatie) en de OESO (Organisatie van Europese Samenwerking en Ontwikkeling) te Parijs, van december 1956 tot 1 mei 1958
- vertegenwoordiger Hoge Autoriteit van de EGKS (Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal) te Londen, van 1 mei 1958 tot 1 oktober 1967
ambtstitel
- minister van staat, van 4 juli 1950 tot 17 juni 1983
takenpakket (bewindspersoon)
- Vertegenwoordigde als minister zonder portefeuille ons land bij de Verenigde Naties en van augustus 1946 tot en met januari 1947 in de Veiligheidsraad
Nevenfuncties
- griffier Interpretatief scheidsgericht voor het Dawesplan, van maart 1926 tot 1929
- lid Radio-Omroep Controle Commissie, van 1930 tot augustus 1939
- secretaris-generaal curatorium Academie voor Internationaal Recht, van 1934 tot augustus 1939
- lid commissie werelduitzendingen, van september 1937 tot 1 januari 1938
- lid Raad van Commissarissen Nederlandse Overzeebank, omstreeks 1964
- lid Raad van Commissarissen N.V. Billitonmaatschappij, omstreeks 1964
- lid Raad van Commissarissen Meneba (Meelfabrieken der Nederlandse Bakkerij), omstreeks 1964
- adviseur Meneba (Meelfabrieken der Nederlandse Bakkerij)
afgeleide functies, presidia etc.
ondervoorzitter van de ministerraad (kabinetten-De Geer II, -Gerbrandy I, II en III en -Schermerhorn), van 10 augustus 1939 tot 1 maart 1946
Opleiding
voortgezet onderwijs
- gymnasium te Groningen
- Openbaar "Gymnasium Haganum" te 's-Gravenhage, tot 1913
academische studie
- rechtsgeleerdheid (gepromoveerd op dissertatie), Rijksuniversiteit Leiden, van 17 september 1913 tot 12 juni 1917
- economie (niet voltooid), Nederlandsche Handels-Hoogeschool te Rotterdam, van 1917 tot 1918
stages e.d.
- stage consulaat-generaal te Londen, van 1918 tot 1919
eredoctoraten
- eredoctoraat "Hope College" te Holland (Michigan, VS), november 1947
- eredoctoraat "Franklin and Marshall College" te Lancaster, 1948
Activiteiten
als bewindspersoon (beleidsmatig)
- Verdedigde tot 10 mei 1940 de strikte Nederlandse neutraliteitspolitiek
- Lanceerde in de Londense periode het denkbeeld van een Europese staat en een Stikstofgemeenschap; in 1943 schreef hij hierover een nota aan de Koningin
- In verband met de oorlog werden tijdens zijn ministerschap diplomatieke betrekkingen aangegaan met de Sovjet Unie (1942) en werd de diplomatieke band met het Vaticaan hersteld (1943)
- Op 28 december 1943 deed hij in een radiorede het voorstel tot oprichting van een Atlantisch pact en kondigde hij een 'actieve' buitenlandse politiek van Nederland aan
- Onderhandelde tussen april en juni 1945 in San Francisco over het Handvest voor de Verenigde Naties. De ondertekening geschiedde door ambassadeur A. Loudon, omdat hij inmiddels naar Nederland was teruggekeerd in verband met de vorming van het kabinet-Schermerhorn.
als bewindspersoon (wetgeving)
- Bracht in 1945 de Wet tot goedkeuring van het Handvest van de Verenigde Naties tot stand. Verdedigde dit voorstel op 30 oktober in de Tweede Kamer en op 7 november in de Eerste Kamer.
Wetenswaardigheden
algemeen
- Was per 1 augustus 1939 benoemd tot gezant in Bern, maar zijn benoeming tot minister van Buitenlandse Zaken kwam daar tussen
- Ontving op 10 mei 1940, een uur na de Duitse aanval, van de Duitse gezant, Graf Zech von Burkensroda, een memorandum waarin Nederland werd opgeroepen geen verzet te bieden (onder dreiging van vernietigingen). Als motivering voor de aanval werd Nederlandse medewerking aan een Frans-Brits aanvalsplan op het Roergebied genoemd. Van Kleffens wees namens de regering deze verklaring met verontwaardiging af, en verklaarde dat Nederland en Duitsland in staat van oorlog verkeerden.
- In de ochtend 10 mei 1940 vloog hij met een watervliegtuig samen met Welter (koloniën) naar Engeland om steun van de Britten te vragen voor de strijd tegen Duitsland. Enkele dagen ging hij ook naar Parijs om daar militaire steun te vragen. Ook zijn echtgenote had zich bij hen gevoegd.
- Bracht in 1941 samen met minister Welter een bezoek aan Nederlands-Indië
- Was in de oorlogskabinetten één van de meest standvastige ministers en had ook internationaal veel prestige. De koningin had hem graag als premier zien optreden.
- Was van 17 juli 1946 tot en met 2 januari 1947 voorzitter van de Veiligheidsraad
- Werd in oktober 1946 genoemd als mogelijke opvolger van Van Mook als hoogste gezagdrager in Nederlands-Indië, maar weigerde een benoeming
- Als minister zonder portefeuille verbleef hij meestentijds in het buitenland. Kreeg bij K.B. van 27 juni 1947 ontslag, nadat hij tot ambassadeur in Washington was benoemd.
- Werd op 21 juni 1983 in de Tweede Kamer herdacht. Namens het kabinet sprak daarbij minister Van den Broek.
uit de privésfeer
- Een broer van hem was hoofdambtenaar van Buitenlandse Zaken en rechter in het Gerechtshof van de EGKS
- Was bevriend met de Leidse hoogleraar Cleveringa
- Zijn echtgenote vergezelde hem in mei 1940 naar Londen en ondersteunde nadien zijn diplomatieke werk. Daarnaast was zij feitelijk zijn secretaris en naaste medewerker.
anekdotes en citaten
- Zijn inbreng bij de begrotingsbehandeling in de Eerste Kamer op 25 januari 1940, waarin hij krachtig de neutraliteit verdedigde, maar evenzeer uitsprak dat wie de wapenen tegen Nederland zou opnemen op weerstand kon rekenen, werd met luid applaus beantwoord. Vele Kamerleden drukten hem daarna de hand.
woonplaats(en)/adres(sen)
- Heerenveen, tot 1905
- Groningen
- 's-Gravenhage
- Colares (Portugal), vanaf 1967
ridderorden
- Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 28 augustus 1931
- Grootkruis Orde van Oranje-Nassau, 30 april 1949
verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.
lid KNAW (Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen), afdeling Letterkunde, vanaf 5 mei 1956
Publicaties van/over
lijst van publicaties
- "De internationaalrechtelijke betrekkingen tussen Nederland en Japan (1605-heden)" (dissertatie, 1919)
- "The rape of the Netherlands" (1940) (oranjeboek om de Duitse lezing over de reden voor de aanval op Nederland te ontzenuwen)
- "Sovereignty in international law" (1953)
- "Belevenissen I en II (1980-1983)
literatuur/documentatie
- L. de Jong, "Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog", deel I, 626-627
- A.E. Kersten, "Kleffens, Eelco Nicolaas van (1894-1983)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel III, 330
- B. Zeeman, "Jurist of diplomaat", in: D. Hellema e.a. (red.) "De Nederlandse ministers van Buitenlandse Zaken in de twintigste eeuw"
- "Van Kleffens was minister in onze donkerste dagen", Leeuwarder Courant, 21 juni 1983
- H.N. Boon, "Levensbericht E.N. van Kleffens", Jaarboek KNAW (1984), 210
- Wie is dat? 1956
- "Stamboek van het geslacht Van Kleffens (1880-1883)"
- M. Riemens, "Majesteit, U kent het werkelijke leven niet. De oorlogsdagboeken van minister van Buitenlandse Zaken mr. E.N. van Kleffens" (2019)
Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
archivalia
- Archief ministerie van Buitenlandse Zaken: collectie-Van Kleffens 1940-1950
- particulier archief, Nationaal Archief
- RIOD: dagboeken 1943-1945
archivalia via site Nationaal Archief
vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te 's-Gravenhage, 4 april 1935
echtgeno(o)t(e)/partner
M.H. Horstmann, Margaret Helen
kinderen
kinderloos
vader
Mr. H.C. van Kleffens, Henricus Cato
geboorteplaats en/of -datum
Dokkum, 8 november 1861
beroep vader
- advocaat
- ambtenaar van het openbaar ministerie bij het kantongerecht te Heerenveen
moeder
J.F. Veenhoven, Jeannette Frésina
geboorteplaats en/of -datum
Hoogezand, 18 februari 1864
beroep grootvader (vaderskant)
- arts te Dokkum
- wethouder van Dokkum, van 3 september 1867 tot 11 augustus 1872
