Jhr.Mr. D.Th. Gevers van Endegeest

D.Th. Gevers van Endegeest
bron: Fotoarchief Eerste Kamer

Conservatieve negentiende-eeuwse politicus uit een Rotterdams regentengeslacht. Advocaat en ambtenaar in Den Haag. In de jaren tot 1848 gematigd voorstander van hervormingen. Keerde zich in 1848 echter tegen de Grondwetsherziening, maar paste zich daarna weer snel aan de nieuwe omstandigheden aan. Minister van Buitenlandse Zaken in het conservatieve kabinet-Van der Brugghen. Had als commissievoorzitter rond 1840 een belangrijk aandeel in de droogmaking van de Haarlemmermeer. Als ambachtsheer van Oegstgeest deed hij veel aan liefdadigheid en in die zin was hij een typische patriarchale landheer van de oude stempel.

onafhankelijk ten tijde van Willem I, onafhankelijk ten tijde van Willem II, conservatief
functie(s) in de periode 1838-1858: lid Tweede Kamer, voorzitter Tweede Kamer, lid Eerste Kamer, minister

Inhoud

  1. Personalia
  2. Partij/stroming
  3. Hoofdfuncties/beroepen
  4. Nevenfuncties
  5. Opleiding
  6. Activiteiten
  7. Wetenswaardigheden
  8. Publicaties van/over
  9. Familie/gezin

Personalia

voornamen (roepnaam)

Daniël Théodore

titulatuur en naam

Jhr.Mr. D.Th. Gevers van Endegeest Daniël Théodore

geboorteplaats en -datum

Rotterdam, 25 augustus 1793

overlijdensplaats en -datum

Oegstgeest, 27 juli 1877

levensbeschouwing

Nederlands Hervormd (gedoopt in Waalse kerk te Rotterdam; is uitgesproken protestant, doch geen theoreticus in geloofszaken als Groen of Van der Brugghen)

niet-kerkelijke levensbeschouwing

vrijmetselaar, van 1826 tot 27 juli 1877

Partij/stroming

stroming(en)

  • onafhankelijk (ten tijde van Willem I en Willem II)
  • conservatief (na 1849)

Hoofdfuncties/beroepen

  • landeigenaar en ambachtsheer
  • advocaat te 's-Gravenhage, van 1817 tot 1819
  • commies van Staat, Raad van State, van 1819 tot 1 juni 1826
  • referendaris tweede klasse, Raad van State, van 1 juni 1826 tot oktober 1838
  • gedetacheerd bij ministerie van Binnenlandse Zaken, omstreeks 1831 tot oktober 1838
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 15 oktober 1838 tot 13 februari 1849 (1838-1840 voor Holland, 1840-1849 voor Zuid-Holland)
  • voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 18 oktober 1842 tot 16 oktober 1843
  • lid Eerste Kamer der Staten-Generaal, van 13 februari 1849 tot 20 augustus 1850 (voor Zuid-Holland)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 7 oktober 1850 tot 26 april 1853 (voor het kiesdistrict Leiden)
  • lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 14 juni 1853 tot 23 juni 1856 (voor het kiesdistrict Leiden)
  • voorzitter Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 20 september 1855 tot 4 juli 1856
  • minister van Buitenlandse Zaken, van 1 juli 1856 tot 18 maart 1858 (benoemd bij K.B. van 23 juni 1856, beëdigd 28 juni 1856)
  • ambteloos, vanaf 1858

Nevenfuncties

  • secretaris Raad van Administratie over de burgerlijke en militaire gevangenhuizen (ministerie van Justitie), vanaf 1 november 1821
  • voorzitter commissie inzake droogmaking van de Haarlemmermeer, van 1840 tot 1859
  • staatsraad in buitengewone dienst, Raad van State, van 10 oktober 1843 tot 1 juli 1856
  • lid College van Curatoren Hogeschool te Leiden, van 13 mei 1853 tot 1862
  • voorzitter AKLV (Algemeene Koninklijke Landbouw-Vereeniging), van 1856 tot november 1861
  • voorzitter College van Curatoren Hogeschool te Leiden, omstreeks 1862 tot 8 juli 1876 (trok zich terug na in werking treden van nieuwe Wet op het hoger onderwijs)
  • hoogheemraad Hoogheemraadschap van Rijnland, vanaf 1858 (nog in 1863)

afgeleide functies, presidia etc.

  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van maart 1841 tot augustus 1841
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van oktober 1841 tot februari 1842
  • voorzitter Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 18 oktober 1842 tot 16 oktober 1843
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van oktober 1843 tot mei 1844
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van oktober 1844 tot februari 1845
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van april 1845 tot oktober 1845
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van februari 1846 tot april 1846
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van oktober 1846 tot februari 1847
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 19 september 1848 tot 8 oktober 1848 (voorzitter vierde afdeling)
  • lid Commissie voor huishoudelijke aangelegenheden (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van 27 maart 1849 tot 20 augustus 1850
  • lid Centrale Afdeling (Eerste Kamer der Staten-Generaal), van mei 1849 tot augustus 1850
  • lid Gemengde Commissie voor de Stenographie (namens de Tweede Kamer), van december 1849 tot 20 september 1852
  • voorzitter Gemengde Commissie voor de Stenographie (Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal), van december 1849 tot 20 september 1852
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van maart 1852 tot november 1852
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van februari 1853 tot april 1853
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van juni 1853 tot september 1853
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van februari 1854 tot mei 1854
  • lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van november 1854 tot februari 1855
  • voorzitter Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 20 september 1855 tot 4 juli 1856
  • voorzitter Commissie voor Huishoudelijke aangelegenheden (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van 20 september 1855 tot 4 juli 1856

comités van aanbeveling, erefuncties etc.

erelid Maatschappij tot bevordering van de landbouw te Amsterdam, omstreeks 1826

Opleiding

voortgezet onderwijs

  • Kostschool te Soreze (Zuid-Frankrijk), van 1802 tot 1805 (Benedictijner college, beroemd om moderne opvoedingsmethoden)
  • Latijnse School te Haarlem, vanaf 1805
  • onderwijs in Frans, Engels, Latijn, Italiaans, dansen, tekenen en musiceren

academische studie

  • Romeins en hedendaags recht (gepromoveerd op dissertatie), Hogeschool te Leiden, van 26 januari 1811 tot 16 december 1816

Activiteiten

als parlementariër

  • Hield zich als Kamerlid bezig met waterstaat, landbouw, economie en defensie
  • Behoorde in 1839 tot de 14 leden die tegen de voorlopige begroting 1840 stemden
  • Behoorde in 1844 tot de 15 leden die tegen een aanvulling van de instructie aan de Algemene Rekenkamer stemden, omdat die tot onvoldoende verbetering van het toezicht zou leiden
  • Behoorde in 1845 tot de 24 leden die tegen het wetsvoorstel over het tarief voor in-, uit- en doorvoerde stemden. Het wetsvoorstel werd met 31 tegen 24 stemmen aangenomen.
  • Behoorde in 1845 tot de 29 leden die tegen de (verworpen) begroting van Onvoorziene Uitgaven voor 1846 en 1847 stemden
  • Behoorde in 1845 tot de meerderheid die tegen het wetsvoorstel inzake onteigening ten algemene nutte stemde. Het wetsvoorstel werd met 31 tegen 20 stemmen verworpen.
  • Behoorde in 1847 tot de 23 leden die tegen hoofdstuk IV (Justitie) van de begroting voor 1848 en 1849 stemden. De begroting werd met 35 tegen 23 stemmen aangenomen.
  • Behoorde in 1847 tot de meerderheid die tegen het wetsvoorstel over het stemrecht in steden en op het platteland stemde. Het wetsvoorstel werd met 31 tegen 27 stemmen verworpen.
  • Hij stemde in 1848 vóór alle voorstellen (in eerste lezing) tot Grondwetsherziening. Bij de tweede lezing was hij afwezig.

als bewindspersoon (beleidsmatig)

  • Wist in maart 1857 een verdrag met Denemarken tot stand te brengen over afkoop van de Sondtol. In juni 1857 werd dit verdrag wettelijk goedgekeurd.
  • Een door hem verdedigd handels- en scheepvaartverdrag met België werd op 23 februari 1858 in de Tweede Kamer met 62 tegen één stem (Van Foreest) verworpen

Wetenswaardigheden

algemeen

  • Was in 1848 afwezig bij de gehele behandeling van de Grondwetsherziening in tweede lezing
  • Genoemd als minister van Binnenlandse Zaken, onder andere in 1849
  • Werd in februari 1851 als derde op de voordracht voor de Tweede Kamervoorzitter gezet
  • Werd in juni 1853, september 1853 en september 1854 als tweede op de voordracht voor het Tweede Kamervoorzitterschap gezet. In juni en september 1853 gebeurde dat na vier stemrondes. Bij de vierde stemming versloeg hij in juni G. Groen van Prinsterer met 30 tegen 28 stemmen en in september W.L.F.Ch. ridder van Rappard met 26 tegen 17 stemmen.
  • Versloeg op 18 september 1855 bij het opmaken van de voordracht voor het voorzitterschap M.P.H. Strens. Hij kreeg in de tweede stemronde 31 stemmen en Strens 24.

uit de privésfeer

  • Zijn jongste broer was page van koning Lodewijk Napoleon en van keizer Napoleon I. Hij was lid van Provinciale en Gedeputeerde Staten van (zuid-)Holland
  • Wijdde zich na 1858 volledig aan het beheer van zijn goederen en de belangen van Rijnland
  • Op de begraafplaats in Oegstgeest staat een grafmonument ter nagedachtenis aan hem
  • Zijn vader was bestuurder van Rotterdam, vrederechter en lid van gedeputeerde staten van het zuidelijk deel van Holland
  • Zijn grootvader van vaderskant was bestuurder van Rotterdam (o.a. burgemeester)

verkiezingen

  • Werd in 1848 in het district Leiden verslagen door J.R. Thorbecke
  • Werd in 1850 bij de algemene verkiezingen in de eerste stemmingsronde gekozen. Tegenstanders waren onder anderen J.A. de Fremery en Æ. baron Mackay.
  • Versloeg in 1852 bij de periodieke verkiezingen J.M. de Kempenaer en G. Groen van Prinsterer
  • Werd in 1853 bij de algemene verkiezingen in de eerste stemmingsronde gekozen. Tegenstanders die niet werden gekozen, waren P.Ph. van Bosse en J.R. Thorbecke.
  • Versloeg in 1856 bij de periodieke verkiezingen B.J. Gratama

woonplaats(en)/adres(sen)

  • Rotterdam, tot 1800
  • Oegstgeest, Huize Endegeest, vanaf 1800 (buitenplaats)
  • 's-Gravenhage, vanaf 1817

ridderorden

  • Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 1853
  • Grootkruis Orde van de Eikenkroon, 1858
  • Grootkruis Orde van de Nederlandse Leeuw, 1875

bezit van heerlijkheden

  • ambachtsheer van Oegstgeest en Poelgeest, vanaf 1850 (door koop)

relevante buitenlandse reizen

  • Italië, tot september 1819 (met zijn broer gedurende anderhalf jaar)
  • studiereis naar Frankrijk in opdracht van koning Willem I voor onderzoek naar duinbeheer

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.

  • lid vrijmetselaarsloge "l'Union Frederic" (vanaf 1847 loge "l'Union Royale") te 's-Gravenhage
  • lid Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde te Leiden

militaire dienst

  • aanmelding bij vrijwillige lijfwacht tot bescherming van de staat en handhaving der orde, vanaf maart 1814
  • vrijwilliger bij bereden jagers te Parijs, van 1815 tot november 1815 (bracht door Napoleon geroofde schilderijen mee terug)
  • kapitein Haagse schutterij, omstreeks 1832 (nam deel aan Tiendaagse veldtocht)

Publicaties van/over

lijst van publicaties

  • "De servilis conditionis hominibus artes, litteras et scientias romae colentibus" (dissertatie, 1816)
  • "Verhandeling over het toegangbaar maken van de duinvalleien langs de kust van Holland" (1826)
  • "Verhandeling over het snoeyen of beytelen van het opgaand houtgewas" (1832)
  • "Over de droogmaking van het Haarlemmermeer te Leiden" (1843/1861) (3 delen)
  • "Het hoogheemraadschap van Rijnland te 's-Gravenhage" (1871) (2 delen)

literatuur/documentatie

  • Levensbericht door J.Th. Buys, in: Levensberichten van leden van de Maatschappij der Nederlandsche Letterkunde, 1881, 167
  • Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek, deel III, 464
  • J.C. Boogman, "Rondom 1848. De politieke ontwikkeling van Nederland 1840-1858"
  • M.W. Jurriaanse, "De Nederlandse Ministers van Buitenlandse Zaken 1813-1900"

Biografisch Woordenboek(en)

biografie opgenomen in het Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek

archivalia via site Nationaal Archief

vindplaatsen en beschrijvingen verzameld door het Nationaal Archief

Familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm

gehuwd te Amsterdam, 14 mei 1828

echtgeno(o)t(e)/partner

Jkvr. M.J. Deutz van Assendelft, Margaretha Johanna

kinderen

kinderloos

vader

Jhr.Mr. D.C. Gevers van Endegeest, Dirk Cornelis

geboorteplaats en/of -datum

Rotterdam, 23 januari 1763

beroep vader

  • pensionaris van Rotterdam
  • secretaris van Rotterdam
  • lid Gedeputeerde Staten, van 1814 tot 1839

moeder

M.C. de Leeuw, Maria Catharina (tweede echtgenote van vader)

geboorteplaats en/of -datum

Utrecht, 15 mei 1773

broers en zusters

2 broers (1 uit eerste huwelijk van vader; Daniël tweede zoon)

beroep grootvader (vaderskant)

  • schepen van Cool en Schieland
  • burgemeester van Rotterdam
  • gecommitteerde ter Admiraliteit op de Maze

beroep grootvader (moederskant)

  • advocaat te Utrecht
  • lid Nationale Vergadering, van 1796 tot 1797
  • lid Vertegenwoordigend Lichaam, van 1798 tot 1800
  • lid Staatsbewind, van 1801 tot 1805

familierelaties