Voorman van de SDAP in de jaren 1925-1939 en in het kabinet-De Geer II één van de twee eerste socialistische ministers. In Delft opgeleide ingenieur, die eerst werkzaam was in het onderwijs en vervolgens directeur van de Amsterdamse Arbeidsbeurs werd. Kwam in 1913 in de Tweede Kamer en was daar aanvankelijk onder meer koloniaal woordvoerder. Werd in 1917 tevens wethouder van onderwijs in Den Haag, wat hij zes jaar bleef. Volgde in 1925 Troelstra op als leider van de SDAP. Overtuigd socialist, maar pragmatisch en gematigd en daarom ook door politieke tegenstanders gewaardeerd. Bediende zich als spreker van een bloemrijke taal, maar miste het charisma van zijn voorganger. Na zijn ministerschap in de Londense kabinetten nog zeven jaar staatsraad.
SDAP
functie(s) in de periode 1913-1952: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK, minister, lid Raad van State
SDAP (Sociaal-Democratische Arbeiderspartij), van juni 1899 tot 9 februari 1946
PvdA (Partij van de Arbeid), vanaf 9 februari 1946
Hoofdfuncties/beroepen
leraar wis- en natuurkunde, kosmografie en werktuigkunde, Hogere Burgerschool, Burgeravondschool en Normaalschool te Almelo, van september 1903 tot december 1905
leraar wis- en natuurkunde, Hogere Burgerschool met vijfjarige cursus (Stadhouderslaan) te 's-Gravenhage, van december 1905 tot juni 1911
directeur Arbeidsbeurs te Amsterdam, van juni 1911 tot september 1913
lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 16 september 1913 tot 10 augustus 1939 (in 1913-1918 voor het kiesdistrict Enschede)
lid gemeenteraad van 's-Gravenhage, van 7 september 1915 tot 6 september 1927 (in de periode 1915-1919 gekozen in district I)
lid Provinciale Staten van Zuid-Holland, van 4 juli 1916 tot 1 juli 1919 (voor het kiesdistrict 's-Gravenhage)
wethouder (van onderwijs) van 's-Gravenhage, van 4 september 1917 tot 16 juli 1923
fractievoorzitter SDAP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 15 september 1925 tot 9 augustus 1939 (op 11 juli 1925 gekozen)
minister van Waterstaat, van 10 augustus 1939 tot 23 februari 1945
minister van Financiën ad interim, van 17 november 1941 tot 9 december 1942
lid Raad van State, van 28 augustus 1945 tot 1 juli 1952 (benoemd bij K.B. van 16 augustus 1945)
Partijpolitieke functies
overzicht
fractiesecretaris SDAP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 1 februari 1914 tot 20 september 1917
lid partijbestuur SDAP, van 1916 tot 5 september 1945
fractievoorzitter SDAP gemeenteraad van 's-Gravenhage, van 16 juli 1923 tot 6 september 1927
politiek leider SDAP, van 12 juli 1925 tot 14 mei 1940
lid Executieve en Bureau van de Socialistische Arbeiders Internationale, van 1930 tot 1939
voorzitter commissie herziening tactiek SDAP, van juni 1933 tot november 1933
lijsttrekkerschappen
lijstaanvoerder SDAP Tweede Kamerverkiezingen 1918 (kieskring Zwolle)
lijstaanvoerder SDAP Tweede Kamerverkiezingen 1922 (kieskring Zwolle)
lijstaanvoerder SDAP Tweede Kamerverkiezingen 1925 (kieskring Zwolle)
lijstaanvoerder SDAP Tweede Kamerverkiezingen 1929 (kieskring Zwolle)
lijstaanvoerder SDAP Tweede Kamerverkiezingen 1933 (kieskring Amsterdam)
lijstaanvoerder SDAP Tweede Kamerverkiezingen 1937 (in de kieskringen Amsterdam, Haarlem, Den Helder, Leeuwarden, Groningen en Assen)
Nevenfuncties
voorzitter Sociaal-Democratische Propaganda Club te Delft
redacteur "Studentenweekblad", van 1898 tot 1902
adjunct-secretaris Staatscommissie inzake de werkloosheid, vanaf januari 1913
lid secretariaat commissie van uitvoering Koninklijk Nationaal Steuncomité, vanaf 22 augustus 1914
lid Hollands-Scandinavisch Comité te Stockholm, vanaf 1917
voorzitter Vereeniging van Nederlandsche Arbeidsbeurzen
lid Zuiderzeeraad, vanaf 31 maart 1919 (nog in 1928)
voorzitter Centrale Commissie van Bijstand voor de Arbeidsbemiddeling, omstreeks 1928
lid Staatscommissie inzake de Grondwetsherziening (Staatscommissie-De Wilde), van 24 januari 1936 tot 8 juni 1936
lid Staatscommissie inzake concentratie van scholen voor bijzonder lager onderwijs, van 4 februari 1936 tot 16 december 1936
lid Zuiveringsraad voor de kolenmijnbouw in Limburg, vanaf november 1945
lid Nederlandse delegatie Ronde Tafel Conferentie over West-Indië, januari 1946
lid studiecomité over Europese samenwerking o.l.v. Edouard Herriot, van oktober 1948 tot januari 1949
voorzitter commissie gebruik hefschroefvliegtuig in het verkeer ('helicoptercommissie'), van 1953 tot 1954
afgeleide functies, presidia etc.
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van april 1926 tot april 1930
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1930 tot mei 1933
lid Centrale Afdeling (Tweede Kamer der Staten-Generaal), van september 1933 tot augustus 1939
secretaris van de ministerraad (kabinet-Gerbrandy I), van 3 september 1940 tot 31 mei 1941
lid afdeling Algemene Zaken (Raad van State)
lid afdeling Buitenlandse Zaken (Raad van State)
lid afdeling Verkeer (waterstaat en energie) (Raad van State)
lid afdeling Sociale Zaken (en Volksgezondheid) (Raad van State)
lid afdeling Handel en Nijverheid (Raad van State)
Opleiding
primair onderwijs
lagere school te Leeuwarden
voortgezet onderwijs
h.b.s.-b, Rijks Hogere Burgerschool te Leeuwarden
academische studie
werktuigbouwkunde, Polytechnische School te Delft, tot 1903
Activiteiten
als parlementariër
Was aanvankelijk koloniaal-specialist van de SDAP-Tweede Kamerfractie
Hield zich in de Tweede Kamer ook bezig met arbeidswetgeving, waterstaat, mijnbouw, kiesrecht en onderwijs
Was in 1917 mede-initiatiefnemer tot een wijziging van de Hoger-onderwijswet, waardoor het h.b.s.-diploma toegang gaf tot de universitaire studies wis- en natuurkunde en geneeskunde
Interpelleerde in 1915 minister Bosboom over de landbouwverloven voor gemobiliseerde arbeiders van industrie en landbouw
Interpelleerde in 1921 de ministers De Graaff en Van Karnebeek over de nota's tussen de Amerikaanse en Nederlandse regeringen gewisseld over de exploitatie van petroleumvelden in Nederlands-Indië, in het bijzonder met betrekking tot Djambi
Een door hem ingediend en aangenomen subamendement op een wijziging van de Kieswet leidde er in 1922 toe dat de voorkeursdrempel 50 procent van de lijstkiesdeler werd
Bracht in 1922 een initiatiefwet tot stand tot wijziging van de Kieswet waardoor het bij Tweede Kamerverkiezingen mogelijk werd te stemmen buiten de woongemeente
In 1924 werd een door hem ingediend wetsvoorstel over een onderzoek naar geschillen in de textielindustrie door de Tweede Kamer verworpen
Stelde in februari 1926 voor een adres aan de koningin te richten waarin haar werd gevraagd ontbinding van de Tweede Kamer te overwegen. Zijn fractie verzocht daartoe op 16 februari 1926 de Tweede Kamer bijeen te roepen. Dit had tot doel de politieke impasse te doorbreken, die na de val van het (eerste) kabinet-Colijn was ontstaan. Het voorstel over het adres werd op 2 maart 1926 met 70 tegen 24 stemmen verworpen. Behalve de SDAP gaven alleen de communisten er steun aan.
In 1927 werden twee initiatiefwetsvoorstellen van hem om het zevende leerjaar opnieuw in te voeren door de Tweede Kamer verworpen
Interpelleerde in 1928 minister Waszink over het beleid ten aanzien van kweekscholen
Interpelleerde in 1930 minister Reymer over het toezicht op de radio-uitzendingen
Diende in 1931 samen met vier fractiegenoten een initiatiefwetsvoorstel in om in de grondwet vast te leggen dat een besluit tot mobilisatie via een door de Verenigde Vergadering te behandelen wetsvoorstel moest worden goedgekeurd. Het voorstel werd in 1936 ingetrokken.
Interpelleerde in 1932 minister Beelaerts van Blokland over de zending van een torpedobootjager naar Sjanghai en over de leveranties van oorlogstuig aan oorlogvoerenden in het Verre Oosten
Diende in 1932 samen met vier fractiegenoten een initiatiefwetsvoorstel in om de vrijwillige opkomst van dienstplichtigen en reserve-personeel aan wettelijke goedkeuring te onderwerpen. Dit voorstel werd in 1937 ingetrokken.
Diende in 1932 samen met vier fractiegenoten een initiatiefwetsvoorstel in om particuliere gewapende weercorpsen te verbieden. Dit voorstel werd in 1935 ingetrokken.
Interpelleerde in 1933 minister Deckers over de muiterij op de 'De Zeven Provinciën'
Interpelleerde in 1938 minister-president Colijn over het regeringsbeleid ten aanzien van vluchtelingen
als bewindspersoon (wetgeving)
Bracht in 1939 de Wet Gebruik Vervoermiddelen tot stand. Hierdoor kon de minister van Waterstaat in geval van oorlog, oorlogsgevaar of andere buitengewone omstandigheden maatregelen nemen om te komen tot een doelmatig gebruik van vervoermiddelen. Zodoende konden vervoersmiddelen worden gevorderd voor vervoer van bijvoorbeeld levensmiddelen en grondstoffen of voor militaire doeleinden.
Bracht in 1939 de Wet Autovervoer Personen tot stand, waarbij de Commissie Vergunningen Personenvervoer werd ingesteld. Die regelt de verlening van vergunningen voor vervoer in meer dan één gemeente. Het wetsvoorstel was in 1938 ingediend door minister Van Buuren.
Wetenswaardigheden
algemeen
Was in 1913 tegenstander van regeringsdeelname door de SDAP
In december 1921 werd de ontwerp-Dienstplichtwet van minister Van Dijk in de Tweede Kamer met 50 tegen 48 stemmen aangenomen, omdat hij en Ossendorp afwezig waren
Was als minister van Waterstaat ook belast met het mijnbouwwezen
Maakte 10 december 1944 bekend ontslag te vragen vanwege tegenwerking door het Militair Gezag en omdat de koningin de regeling voor het noodparlement niet wilde ondertekenen. Na een bespreking in de ministerraad kwam hij negen dagen later terug op zijn voornemen.
Diende op 24 januari 1945, een dag na de collectieve ontslagaanvrage van het gehele kabinet, samen met Van den Tempel afzonderlijk zijn ontslag in als minister vanwege de door Gerbrandy gevolgde procedure bij het ontslag van minister Burger. Hij betitelde die procedure als 'Perzische Staatszeden'. Gerbrandy ontsloeg Burger vanwege een radiotoespraak over de zuivering, zonder dat Burger gelegenheid had gekregen uitleg te geven.
Werd op 7 mei 1957 in de Tweede Kamer herdacht. Namens het kabinet sprak daarbij minister-president Drees.
uit de privésfeer
Zijn vader was doopsgezind; zijn moeder Nederlands Hervormd
Zijn eerste echtgenote was lid van Provinciale Staten van Zuid-Holland (1919-1927)
verkiezingen
Versloeg in 1913 in het kiesdistrict Enschede G. Elhorst (arp)
Versloeg in 1917 D.J. Wijnkoop (sdp)
woonplaats(en)/adres(sen)
's-Gravenhage, Van der Heimstraat 10, omstreeks 1916
's-Gravenhage, Van Aerssenstraat 68, omstreeks 1920 (nog in 1929)
Scheveningen, Brugschestraat 7, omstreeks 1931 (nog in 1937)
's-Gravenhage, Van Montfoortlaan 38, omstreeks 1955
ridderorden
Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 30 april 1949
Commandeur in de Orde van Oranje-Nassau, 2 juli 1952
Publicaties van/over
literatuur/documentatie
W.H. Vliegen, "Die onze kracht ontwaken deed", deel II, 314-316
E. Boekman e.a., "Ir. J.W. Albarda, een kwart eeuw parlementaire werkzaamheden in dienst van de bevrijding der Nederlandse arbeidersklasse" (Amsterdam, 1938)
W. Drees, "In memoriam J.W. Albarda", Het Vrije Volk, 24 april 1957
C.A.M. Diepenhorst e.a., "Ir. J.W. Albarda", Uitgegeven ter gelegenheid van de onthulling van het gedenkteken van ir. J.W. Albarda op 1 mei 1961 in Den Haag, (Amsterdam, 1961)
L. de Jong, "Het Koninkrijk der Nederlanden in de Tweede Wereldoorlog", deel I, 623
P.J. Knegtmans, "Johan Willem Albarda: Democratisch socialist", in: "Van Troelstra tot Den Uyl. Het vijftiende jaarboek voor het democratisch socialisme" (Amsterdam, 1994)
P.J. Knegtmans, "J.W. Albarda", in: Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland, deel V, 1
A.A. de Jonge, "Albarda, Johan Willem (1877-1957)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel I, 5
Onze Afgevaardigden, 1913
Wie is dat? 1956
Ned. Patriciaat, 1974
Biografisch Woordenboek(en)
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland
