H.G. Winkelman

Generaal, die begin 1940 opperbevelhebber werd en dat ook was tijdens de Duitse inval in de meidagen. Voor hij bevelhebber werd tot 1934 officier bij de Generale Staf en daarna werkzaam bij Philips als militair adviseur. Bij zijn verdedigingsplan lag de nadruk op verdediging van de Vesting Holland, met de Grebbelinie als voorpost. Aan hem werd op 13 mei het regeringsgezag opgedragen na het uitwijken van de regering. Tekende op 15 mei de capitulatie. Trad zowel tijdens de Duitse aanval als in het begin van de bezetting vastberaden en evenwichtig op. Protesteerde tegen Duitse maatregelen en tegen de Duitse lezing van de reden voor de aanval op Nederland. Werd daarop als krijgsgevangene naar Duitsland gevoerd. Overleed zeven jaar na de bevrijding.

functie(s) in de periode 1940: belast met het regeringsgezag

Personalia

titulatuur en naam

H.G. Winkelman Henri Gerard

geboorteplaats en -datum

Maastricht, 17 augustus 1876

overlijdensplaats en -datum

Soesterberg (gem. Soest), 17 december 1952

levensbeschouwing

Hervormd

Partij/stroming

partij(en)

Nationale Groep/Nationale Partij, vanaf 1950

partij waarop werd gestemd

O.N.G. (Onafhankelijke Nationale Groep)

Hoofdfuncties/beroepen

hoofdfuncties/beroepen

officier Vierde Regiment Infanterie, vanaf 11 augustus 1896
gedetacheerd bij het ministerie van Oorlog, van 15 juni 1909 tot 1 november 1913
gedetacheerd bij het ministerie van Oorlog, van 1 november 1917 tot 22 mei 1924
sous-chef Generale Staf Veldleger, van 17 augustus 1925 tot 1 november 1928
chef Generale Staf Veldleger, van 1 november 1928 tot 1 november 1931
commandant Vierde Divisie en bevelhebber in de Vierde Militaire Afdeeling, van 1 november 1931 tot 1 mei 1934
gepensioneerd, vanaf 1 mei 1934
commandant Luchtverdedigingskring Utrecht-Soesterberg, van 1 november 1939 tot 6 februari 1940
opperbevelhebber van Land- en Zeemacht, van 6 februari 1940 tot 15 mei 1940
hoogste gezagsdrager in Nederland, van 13 mei 1940 tot 1 juli 1940 (feitelijk tot 29 mei 1940)
eervol ontslag uit militaire dienst, 1 oktober 1945
militair raadsheer, Bijzondere Raad van Cassatie, van 24 augustus 1946 tot 1 september 1946

gevangenschap/internering

krijgsgevangene te Oflag IV-B te Königstein, Duitsland, van 3 juli 1940 tot 12 mei 1945 (2 juli gearresteerd in Den Haag)

officiersrangen

tweede luitenant, van 11 augustus 1896 tot 25 november 1901
eerste luitenant, van 25 november 1901 tot 1913
kapitein, van 1913 tot 1 januari 1924
majoor, van 1 januari 1924 tot 1 augustus 1926
luitenant-kolonel, van 1 juli 1926 tot 1 februari 1929
kolonel, van 1 februari 1929 tot 1 november 1931
generaal-majoor, van 1 november 1931 tot 1 mei 1934
luitenant-generaal, van 1 mei 1934 tot 6 februari 1940 (in buitengewone dienst)
generaal, vanaf 6 februari 1940

Nevenfuncties

adviseur N.V. Philips' Gloeilampenfabriek inzake evacuatie en luchtverdediging, vanaf 1938

comités van aanbeveling, erefuncties etc.

erevoorzitter Comité voor de toekenning van het Mobilisatie-Oorlogskruis, vanaf 1949

Opleiding

voortgezet onderwijs

h.b.s.

hogerberoepsonderwijs

officiersopleiding KMA (Koninklijke Militaire Academie), van 29 augustus 1892 tot 11 augustus 1896 (tot 4 januari 1894 opleiding voor het wapen der infanterie voor Nederlands-Indië)
opleiding Hogere Krijgsschool te 's-Gravenhage, 1 november 1902

Wetenswaardigheden

algemeen

Op 13 mei 1940 droegen de ministers Steenberghe en Van Rhijn, in aanwezigheid van de secretarissen-generaal, aan hem het regeringsgezag in Nederland over voor het geval de regering naar het buitenland zou uitwijken.
Besloot na het Duitse bombardement van Rotterdam en de dreiging dat ook Amsterdam, Utrecht en Den Haag zouden worden gebombardeerd tot het beëindigen van de strijd tegen Duitsland, waarbij een uitzondering werd gemaakt voor de provincie Zeeland. Hij tekende op 15 mei 1940 in een schoolgebouw in Rijsoord de capitulatie.
Wees er na de capitulatie op, dat bedrijven op volkenrechtelijke gronden niet behoefden mee te werken aan productie ten behoeve van de Duitse oorlogsinspanningen. Keerde zich ook schriftelijk tegen Duitse aantijgingen over vooroorlogse Nederlandse militaire samenwerking met Engeland en Frankrijk.
Betuigde op 29 juni 1940 (de verjaardag van prins Bernhard, Anjerdag) openlijk zijn aanhankelijkheid aan het koningshuis door een felicitatieregister te tekenen
In de nacht van 1 op 2 juli 1940 werd hij, nog voor de weigering tot het geven van een erewoord dat tot gevolg had, gearresteerd en als krijgsgevangene naar Duitsland gevoerd. Hij behoorde overigens tot de minderheid van de officieren die weigerden hun erewoord over het afzien van verdere strijd tegen Duitsland te geven.
Was in april 1948 met acht anderen medeondertekenaar van een door Gerbrandy bij de Tweede Kamer ingediend adres, waarin werd gevraagd de procureur-generaal bij de Hoge Raad opdracht te geven vervolging in te stellen tegen alle ministers sinds november 1945 die vanwege het Indonesische beleid de Grondwet en andere wetten zouden hebben geschonden. Het verzoek werd afgewezen.

uit de privésfeer

Zijn vader was belastinginspecteur (inspecteur domeinen)

onderscheidingen (EU)

Grootkruis Orde van de Nederlandse Leeuw, 14 april 1946

verenigingen, sociëteiten, genootschappen etc.

lid Revolver-Schietvereeniging
lid muziekvereniging Sempre Crescendo
lid cadettenvereniging "Pro Patria"
lid Nationaal Comité "Handhaving Rijkseenheid", van 14 december 1946 tot 27 februari 1950
lid Comité Oprichting Liberale Partij, van 1949 tot 1950

Publicaties van/over

literatuur over

C.M. Schulten, "Winkelman, Henri Gerard (1876-1952)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel II

Biografisch Woordenboek(en)

biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland

Familie/gezin

huwelijk/samenlevingsvorm

gehuwd te 's-Gravenhage, 25 september 1902

echtgeno(o)t(e)/partner

A.J. Coert, Arendina Jacomina

kinderen

2 zoons en 2 dochters

vader

J.H. Winkelman, Julius Hendrik

geboorteplaats en/of -datum

Maastricht, 11 september 1832

moeder

Ch.H.C.M. Braams, Charlotte Henriette Caroline Marceline

geboorteplaats en/of -datum

Rheden, 9 oktober 1837