ARP, fractie-Staalman (onafh. a.r.), CDP
functie(s) in de periode 1894-1922: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK
Personalia
voornamen (roepnaam)
Andries Popke
titulatuur en naam
A.P. Staalman Andries Popke
geboorteplaats en -datum
Hellevoetsluis, 2 november 1858
overlijdensplaats en -datum
Driebergen (gem. Driebergen-Rijsenburg), 6 maart 1938
levensbeschouwing
aangesloten bij de "Vergadering der Gelovigen" (leer van John Nelson Darby)
Partij/stroming
partij(en)
- ARP (Anti-Revolutionaire Partij), van 27 november 1894 tot maart 1903
- CDP (Christen-Democratische Partij), van 24 april 1905 tot 1926
- CDU (Christelijk-Democratische Unie), vanaf 1926
lid tussentijds gevormde fractie(s)
fractie-A.P. Staalman (noemde zichzelf wel antirevolutionair), van 27 november 1894 tot 19 september 1905
Hoofdfuncties/beroepen
- klerk gemeentelijke belastingdienst te Nieuwediep, gemeente Den Helder, van 1870 tot 1878
- eigenaar boekwinkel, annex boekdrukkerij en -binderij te Den Helder, vanaf 1883
- redacteur-uitgever Noordhollands nieuws- en advertentieblad "Extra Tijding" te Den Helder, van 1887 tot 1922
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 27 november 1894 tot 19 september 1905 (voor het kiesdistrict Den Helder)
- lid gemeenteraad van Den Helder, van 27 november 1896 tot 5 september 1911
- lid Provinciale Staten van Noord-Holland, van 6 juli 1909 tot 5 juli 1910 (voor het kiesdistrict Den Helder)
- ambtenaar Centrale Arbeidsinspectie, van 1914 tot 1918
- lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1918 tot 24 juni 1922
- fractievoorzitter (eenmansfractie) CDP Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1918 tot 24 juni 1922
- lid gemeenteraad van Amsterdam, van 15 juni 1921 tot 15 september 1922 (ontslag wegens verhuizing naar Bussum)
- directeur Aardappeldrogerij "Fleming" te Driebergen
Partijpolitieke functies
overzicht
- voorzitter CDP, van 24 april 1905 tot 1926 (oprichter)
Nevenfuncties
- voorzitter Christelijke onderofficieren-vereniging
- voorzitter Helderschee Vissersvereeniging
- hoofdredacteur weekblad "De Christen-Democraat", vanaf 15 oktober 1902 (opgericht door hem en mr. Tiemen de Vries)
Opleiding
primair onderwijs
- lagere school te Den Helder, tot 1870
Activiteiten
als parlementariër
- Hij kwam in het bijzonder op voor de belangen van het lagere marinepersoneel en voor vissers en vissersweduwen
- Interpelleerde in 1921 minister Van Dijk over niet-uitvoering van zijn motie over ondersteuning van weduwen en wezen van militairen
opvallend stemgedrag
- Stemde in 1896 als enige antirevolutionair vóór de Kieswet-Van Houten
- Stemde in 1897 als enige antirevolutionair tegen een amendement-Goekoop tot vermindering van de Marine-begroting van minister Jansen
- In 1898 stemden hij en Van der Borch van Verwolde als enige antirevolutionairen vóór een amendement-Van Kol om de plaatsvervanging ook af te schaffen bij het 'blijvend gedeelte' van het leger
- Stemde in 1899 als enige antirevolutionair vóór een amendement-Nolting om een arbeider die door een ongeluk arbeidsongeschikt was geraakt het volle loon uit te keren
- Stemde in 1901 als enige antirevolutionair vóór het artikel in de ontwerp-Woningwet over onteigening ten behoeve van woningbouw
- Stemde in 1901 als enige antirevolutionair vóór het door minister Eland onaanvaardbaar verklaarde amendement-Van Gilse over verkorting van de diensttijd
- Stemde in 1901 als enige antirevolutionair tegen de ontwerp-Militiewet
- Stemde in 1902 als enige antirevolutionair tegen een wijziging van de Arbeidswet (Haringspeetwet). Had als enige ook vóór een (verworpen) amendement-Drucker gestemd om de ontheffing voor nachtarbeid in haringrokerijen slechts tijdelijk te laten zijn.
Wetenswaardigheden
algemeen
- Werd in 1891 wegens belediging in "Extra Tijding" van de commissaris van politie in Den Helder en van een officier van het garnizoen tot drie weken gevangenisstraf veroordeeld
- Was in oktober 1894 niet de officiële kandidaat van de AR-kiesvereniging in Den Helder. De officiële ARP-kandidaat J. Korver kreeg slechts 75 stemmen, Staalman 558 (er waren 4000 kiezers). Sloot zich aanvankelijk wel aan bij de antirevolutionaire Kamerclub.
- Sprak in december 1902 zijn teleurstelling uit over het beleid van het kabinet-Kuyper, met name op sociaal gebied en ten aanzien van het onderwijs
- In februari 1903 stelde het bestuur van de ARP in de Kieskring Noord-Holland, dat de houding van Staalman zo in strijd was met zijn plicht als antirevolutionair dat hij - zonder schuld erkenning - geen lid kon blijven van de ARP
- Verliet in 1903 de ARP en richtte in 1905 de Christen-Democratische Partij op
- Stemde tijdens het kabinet-Kuyper bij 91 stemmingen 44 maal anders dan de overige ARP-leden
uit de privésfeer
- Afkomstig uit een groot gezin
- Opichter en organisator van de A.R.-kiesvereniging "Nederland en Oranje" in Den Helder
- Oprichter van de A.R.-Centrale kiesvereniging in het kiesdistrict Den Helder
- Organiseerde als raadslid periodiek maaltijden voor de Helderse kinderen
anekdotes en citaten
- Bracht de aristocratische burgemeester van Den Helder soms tot wanhoop door als raadlid ellenlange redevoeringen te houden en daarin allerlei beschuldigingen te uiten
- Droeg ooit een pannetje snert de Tweede Kamer binnen om de minister zelf te laten proeven wat de militairen te eten kregen
- De kleinere broodjes die matrozen kregen in plaats van de grote kugen waarmee ze drie dagen moesten doen, werden Staalmannetjes genoemd
verkiezingen
- Versloeg in 1894 bij een tussentijdse verkiezing in het district Den Helder na herstemming J.J. Kraakman (r.k.). Er waren in de eerste stemmingsronde liefst acht liberalen op wie stemmen werden uitgebracht.
- Versloeg in 1897 C. Lely (ul) na herstemming. Werd in het district Brielle verslagen door C.H. Goekoop (lib.).
- Versloeg in 1901 C.S. Jaring (lib.)
- Werd in 1905 verslagen door C.V. Gerritsen (vdb)
- Werd in 1905 bij de verkiezing in het district Den Helder, na het overlijden van de gekozen C.V. Gerritsen, verslagen door Z. van den Bergh (vdb)
- Werd in 1909 na herstemming verslagen door Th.H. de Meester (ul)
- Werd in 1913 in de eerste stemmingsronde verslagen door Th.H. de Meester (ul)
- Werd in 1917 bij een tussentijdse verkiezing verslagen door P.J. Oud (vdb)
- Werd in 1917 bij de algemene verkiezingen na herstemming verslagen door P.J. Oud (vdb). Derde kandidaat was C. Thomassen (sdap).
woonplaats(en)/adres(sen)
- Hellevoetsluis
- Den Helder, omstreeks 1870 tot 1914
- Amsterdam, Lohmanstraat 78 B, van 1914 tot 1922
- Bussum, vanaf 1922
- Driebergen, omstreeks 1923
ridderorden
Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, september 1920
militaire dienst
- dienstplichtig militair bij de Marine te Den Helder, omstreeks 1878 tot 1883
Publicaties van/over
literatuur/documentatie
- "A.P. Staalman overleden", Heldersche Courant, 7 maart 1938
- H.G. Ouwerkerk, scriptie Staatkundig-Historische Studiën, RU Leiden (z.j.)
- W. Slagter, "Staalman, Andries Popke (1858-1938)", in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel IV, 476
- H.G. Ouwerkerk, "Staalman, Andries Popke", in: Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland, deel V, 279
- H.J. Langeveld, "Protestants en progressief. De Christelijk-Democratische Unie 1926-1946)", 10 e.v.
- H. van Felius en H.J. Metselaars, "Noordhollandse Statenleden 1840-1919"
- I. Lipschits, "De protestants-christelijke stroming tot 1940"
Biografisch Woordenboek(en)
- biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
- biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland
Familie/gezin
huwelijk/samenlevingsvorm
gehuwd te Haarlem, 19 maart 1885
echtgeno(o)t(e)/partner
E. Federmann, Elisabeth
kinderen
6 dochters en 3 zoons
vader
G. Staalman, Gerrit
geboorteplaats en/of -datum
Edam, 5 augustus 1824
beroep vader
- gezagvoerder op de grote vaart
- chef zeilmakerij op de marinewerf te Den Helder
moeder
C.J. Vosseveld, Catharina Jannetje
geboorteplaats en/of -datum
Hellevoetsluis, 28 juni 1837
